Dentysta Wrocław

Ortodoncja zajmuje się korektą wad zgryzu i prawidłowym rozwojem narządu żucia. Właśnie dbanie o prawidłowy rozwój jest najważniejszym zadaniem lekarzy ortodontów. Niektóre wady zgryzu można rozpoznać już podczas wyżynania się pierwszych zębów mlecznych. Jednak pierwsze wizyty u ortodonty są zalecane dopiero gdy pojawią się już wszystkie zęby mleczne. Jeśli dzieje się coś niepokojącego pediatra powinien na to zwrócić uwagę i skierować na badanie ortodontyczne. Jakiekolwiek nieprawidłowości wymagają jak najszybszej interwencji. Im wcześniej wady zgryzu zostaną rozpoznane, tym łatwiejsza i tańsza będzie ich korekta – w młodym wieku kości łatwiej ulegają przebudowie, lepiej się zrastają, zęby maja mniejszą tendencję do powrotu na nieprawidłowe pozycje i można uniknąć długotrwałego leczenia aparatami stałymi. Niektóre z wad zgryzu wieku dziecięcego można skorygować używając do tego tylko siły mięśni własnych Pacjenta.

Leczenie ortodontyczne rozpoczyna się od wizyty kontrolnej. Podczas takiej wizyty lekarz ortodonta wykonuje dokładne badanie i przygotowuje materiały diagnostyczne – wykonuje orientacyjne modele gipsowe, zdjęcie RTG i jeśli trzeba wykonuje odpowiednie fotografie. Po dokładnym zapoznaniu się z przypadkiem danego Pacjenta ortodonta ustala dokładny plan leczenia. Po dokładnym zaplanowaniu leczenia ortodontycznego i konsultacji z Pacjentem lekarz ortodonta zakłada (stały) lub wykonuje aparat zdejmowany. Przez cały czas leczenia aktywnego za pomocą aparatu ortodontycznego wymagane są regularne wizyty kontrolne w gabinecie ortodontycznym. Na takich wizytach ortodonta kontroluje postępy leczenia i aktywuje aparat – dostosowuje aktywnie działające siły aparatu do następujących zmian w budowie narządu żucia. Zależnie od zastosowanego aparatu takie wizyty muszą być powtarzane raz na miesiąc, do maksymalnie raz na trzy miesiące.

Zakończenie leczenia aktywnym aparatem stałym lub zdejmowanym nie oznacza zakończenia całego leczenia ortodontycznego. Po zdjęciu aparatu musi nastąpić okres utrzymywania zmian i zapobiegania powrotowi zębów na swoje dawne, nieprawidłowe pozycje – jest to leczenie retencyjne. Czas takiego leczenia zazwyczaj wynosi tyle, ile leczenia aparatem aktywnym – jeśli aparat stały używaliśmy przez 2 lata, to tyle samo powinno trwać leczenie aparatem retencyjnym. Czasem jest ono przedłużane, nawet do konieczności noszenia stałych aparatów retencyjnych przez kilka lat. Jest to uzależnione od wielkości wady, wieku Pacjenta, szybkości regeneracji tkanki kostnej i czynników ogólnoustrojowych.

Leczenie ortodontyczne można rozpocząć w dowolnym wieku. Jednak im wcześniej je rozpoczniemy, tym lepsze i trwalsze będą jego wyniki. Dzisiejsze metody leczenia ortodontycznego pozwalają na skuteczne i trwałe leczenie osób dorosłych, a nawet osób starszych. Aparaty ortodontyczne są „najpopularniejsze” wśród młodzieży szkolnej i studenckiej, jednak jeśli istnieje taka potrzeba możemy poddać się leczeniu w każdym wieku.

Istnieje szereg objawów, które wskazują na potrzebę konsultacji i leczenia ortodontycznego. Inne są u dzieci, a inne u dorosłych. Jednak należy pamiętać, że wystąpienie któregoś z objawów niekoniecznie musi oznaczać wadę zgryzu. O konieczności leczenia powinien ostatecznie zdecydować lekarz ortodonta.

Objawy występujące u dzieci:

  • asymetryczne rysy twarzy,
  • wady wymowy,
  • oddychanie przez usta, stale otwarte usta,
  • nawyki takie jak: obgryzanie paznokci, ołówków, długopisów, ssanie palca, długotrwałe ssanie smoczka,
  • wysunięta lub cofnięta broda,
  • szpary między zębami,
  • nieprawidłowe położenie zębów: stłoczenia, wychylenia, krzywo ustawione zęby,
  • utrata zębów mlecznych na skutek próchnicy lub urazów.

Objawy występujące u dorosłych:

  • nieprawidłowe położenie zębów: stłoczenia lub obroty zębów, szpary między zębami,
  • zgrzytanie zębami,
  • mocne ścieranie się zębów,
  • odsłonięte szyjki zębowe,
  • nadmierne odkładanie się kamienia nazębnego i innych osadów,
  • trudności z odpowiednim czyszczeniem zębów.

Istnieje kilka rodzajów aparatów ortodontycznych. Zależnie od wieku Pacjenta i rodzaju potrzebnej korekty stosuje się konkretny rodzaj.

  • Aparaty zdejmowane (ruchome) – służą do leczenia wad zgryzu u młodszych Pacjentów. Za ich pomocą można skorygować praktycznie każdą wadę. Zazwyczaj są wyposażone w śrubę ortodontyczną, która może działać stosunkowo dużymi silami i powodować szybkie zmiany. Składa się z płyty (górnej, dolnej, lub obu), sprężyn działających na poszczególne zęby, utrzymujących klamer i łuków odsuwających wargi i policzki. Z przyczyn estetycznych i z powodu innego trybu życia zazwyczaj nie stosuje się ich u osób dorosłych.
  • Aparaty stałe – najlepiej widoczny i najpopularniejszy rodzaj aparatów u osób dorosłych i w późnym wieku młodzieńczym. Składają się z zamków i luku aparatu. Zamki są na stałe przyklejone do zębów. Dzięki ciągłemu aktywnemu działaniu siły oddziałujące na zęby mogą być mniejsze, a leczenie może ulec znacznemu skróceniu.
  • Aparaty retencyjne – są to aparaty, które służą do utrzymania prawidłowego stanu uzyskanego po zakończonym leczeniu aparatem aktywnym. Zazwyczaj mają postać szyn retencyjnych – podobnych od ochraniaczy używanych przez sportowców. Jednak zależnie od przypadku mogą być to nieznacznie zmodyfikowane aparaty aktywne, łuki przyklejane na językowych stronach zębów, jak i inne.
  • Istnieje jeszcze metoda leczenia zaburzeń zgryzu za pomocą odpowiednich ćwiczeń – mioterapia. Polega ona na wykorzystaniu siły mięśni twarzy Pacjenta. Służą do tego odpowiednie przyrządy, które na nasze potrzeby można nazwać aparatami – odpowiednie płytki i krążki, z pomocą których Pacjent wykonuje zalecane ćwiczenia. Ten rodzaj terapii może być zastosowany u Pacjentów w bardzo młodym wieku, kiedy jeszcze występują głównie zęby mleczne.

Aparaty estetyczne

Stałe aparaty ortodontyczne mają jedną podstawową wadę – rzucają się w oczy z powodu swojej metalicznej barwy. Wielu osobom aktywnym zawodowo może to przeszkadzać – czują się niekomfortowo mając świadomość swojego metalicznego uśmiechu. Z tego powodu opracowano aparaty estetyczne, których zamki są wykonane z materiałów w kolorze zębów lub przeźroczystych.

Aparaty ceramiczne są wyposażone w zamki wykonane z porcelany. Są one dobierane kolorystycznie zależnie od koloru szkliwa zębów, tak aby jak najlepiej zlewały się z zębami. Widocznym elementem pozostaje metalowy łuk aparatu. W niektórych przypadkach może być zastąpiony łukiem kompozytowym (białym) lub łukiem powlekanym w kolorze zamków. Problemem mogą też być ligatury – gumki utrzymujące łuk aparatu w zamkach. Początkowo mają one kolor identyczny z kolorem zamków, jednak w czasie użytkowania aparatu bardzo szybko ulegają one odbarwieniu – guma szybko wchłania barwiące substancje z pokarmów i napoi. Jedynym sposobem na wyeliminowanie tego problemu są częstsze wizyty kontrolne i wymiana ligatur.

Aparaty szafirowe (kryształowe) są jeszcze lepiej zamaskowane niż aparaty ceramiczne. Zamki takich aparatów są wykonane z jednolitego bezbarwnego (przeźroczystego) kryształu. Idealnie komponują się z zębami Pacjenta, są praktycznie niewidoczne. Szafirowe zamki nie wchłaniają barwiących substancji, a ich kształt pozbawiony ostrych załamań zabezpiecza przed osadzaniem się kamienia nazębnego. Dzięki temu gwarantują jeszcze większy komfort w ich użytkowaniu. Tak samo jak w przypadku aparatów ceramicznych, aparaty kryształowe muszą być wyposażone w łuk wykonany z metalu. Jednak w dalszym etapie leczenia może być on wymieniony na łuk estetyczny (kompozytowy lub powlekany).

Aby zwiększyć estetykę aparatu i jego funkcjonalność stworzone zamki, które nie wymagają ligatur (gumek). Zamki mają odpowiedni zatrzask, który zabezpiecza łuk przed wypadaniem. Aparat jest pozbawiony elementu, który może się odbarwić. Brak ligatur ułatwia w znacznym stopniu czyszczenie aparatu. Zamki bezligaturowe nazywane są też zamkami o zmniejszonym tarciu – brak gumek umożliwia swobodne przemieszczanie się łuku w zamkach, dzięki czemu wizyty kontrolne mogą odbywać się rzadziej.

Aparaty językowe

Aparaty językowe (lingwalne) są umieszczane na językowej stronie zębów (wewnętrznej). Dzięki temu są całkowicie niewidoczne. Są doskonałą alternatywą dla Pacjentów, dla których nawet aparat estetyczny jest zbyt rzucający się w oczy.

Aparat językowy jest zbudowany tak jak stały aparat metalowy. Posiada metalowe zamki na stałe przyklejone do zębów i łuk wykonany z cienkiego drutu. Jednak umieszczenie go po niewidocznej stronie zębów (językowej) powoduje, że jest on niewidoczny nawet przy bardzo szerokim uśmiechu. Aparat lingwalny nadaje się do leczenia każdej wady zgryzu. Jedyną przeszkodą w jego zastosowaniu może stanowić brak wystarczającej ilości miejsca – aparat będzie powodował problemy w mówieniu, nie będzie miejsca na język.

Aparaty językowe posiadają szereg zalet:

  • Skracają czas leczenia niektórych wad zgryzu – przyłożenie aktywnej siły następuje w bardzo korzystnym miejscy, co przyspiesza przemieszczanie się zębów.
  • Zmniejszenie aktywnej siły w stosunku do aparatów klasycznych (stałych wargowych) – w przypadku aparatów językowych stosuje się mniejsze zamki i cieńsze łuki, dzięki temu znacznie zmniejsza się ból i dyskomfort po regulacji aparatu.
  • Leczenia tą metodą może odbywać się w dowolnym wieku Pacjenta – nie ma praktycznie żadnych ograniczeń.
  • Znacznie łatwiej utrzymać odpowiednia higienę aparatu – łatwiej się go czyści.
  • Językowe strony zębów są bardziej odporne na próchnicę niż strony licowe. Dzięki temu podczas użytkowania aparatu znacznie trudniej o atak próchnicy.

Aparaty stałe metalowe

Są to klasyczne aparaty stałe. Cieszą się dużą popularnością, a wynika to z tego, że za ich pomocą można wyleczyć każdą wadę zgryzu i są one stosunkowo tanie, w porównaniu z innymi aparatami stałymi. W dzisiejszych czasach aparaty stałe nie są niczym niezwykłym nawet u dorosłych. Leczenie ortodontyczne jest postrzegane coraz bardziej pozytywnie – jest widziane jako dbanie o zdrowie i dobry wygląd.

Stałe aparaty metalowe składają się z czterech części:

  • Zamków – są to metalowe części przyklejane do zębów. Do każdego zęba musi być przyklejony zamek. Za jego pomocą aktywne siły aparatu są przenoszone na zęby i je przesuwają.
  • Łuk aparatu – jest to metalowy drut łączący wszystkie zamki aparatu. Odpowiednio napinając łuk aparatu aplikujemy odpowiednią siłę, która jest przenoszona przez zamki na zęby.
  • Pierścienie na zębach trzonowych – na ostatnich zębach trzonowych mocuje się pierścienie, na których są umieszczone odpowiednie zamki. Zamki te napinają łuk aparatu.
  • Ligatury – są to gumki, które utrzymują łuk aparatu w zamkach. Na każdym zamku musi być ligatura. Są to jedyne nie metalowe elementy aparatu stałego.

Stałym aparatem metalowym można leczyć każdą wadę zgryzu i przechylenia zębów. Zależnie od wady można zastosować dowolna modyfikację. Konstrukcja takiego aparatu pozwala na niezwykle swobodne działania lekarza ortodonty. Aparaty stałe metalowe są wygodne, funkcjonalne i nie sprawiają większych problemów ich użytkownikom. Ich cena jest najbardziej przystępna spośród aparatów stałych. Nie oznacza to, że leczenie nimi jest gorszej jakości. Każdy aparat leczy dokładnie tak samo, czyli najlepiej jak można. Cena różnicuje jedynie estetykę aparatu i przebieg leczenia – niektóre droższe aparaty są przykładowo łatwiejsze w czyszczeniu. Jeśli nie zależy nam na dyskrecji i nie przeszkadza nam ‘metalowy’ uśmiech aparat stały metalowy jest najlepszym rozwiązaniem.

Aparaty retencyjne

Po zakończeniu leczenia aparatem stałym należy rozpocząć leczenie aparatem retencyjnym (retajnerem). Jest ono częścią leczenia ortodontycznego i w żadnym wypadku nie można z niego zrezygnować. Może trwać od kilku miesięcy do nawet kilku lat, zależnie od stosowanego aparatu. Zazwyczaj trwa tyle samo czasu, co leczenie aparatem stałym.

Dlaczego leczenie retencyjne jest konieczne? Kości i tkanki łączne muszą mieć czas na odbudowę. Trwa to pewien czas i nie można tego procesu przyspieszyć. Szybkie przystawianie zębów (na tym polega leczenie ortodontyczne) poważnie narusza strukturę kostną narządu życia. Zęby po zdjęciu aparatu mają tendencję do powrotu na swoje nieprawidłowe pozycje – kości są jeszcze nie do końca odbudowane i bardzo łatwo ulegają zanikowi na skutek naporu zębów. Aparaty retencyjne utrzymują zęby w prawidłowej pozycji i pozwalają na prawidłową odbudowę kości.

Aparaty retencyjne mogą mieć różną formę. Może to być płytka podobna do aparatu ruchomego stosowanego zazwyczaj u dzieci, która utrzymuje się na zębach przy pomocy metalowych klamer. Najczęściej używanym aparatem retencyjnym jest szyna retencyjna – w dowolnym kolorze płytka idealnie dopasowana do zębów, która przypomina ochraniacz na zęby używany przez sportowców. Tego typu aparaty używa się głównie na noc, jednak lekarz ortodonta może zalecić noszenie ich przez cały dzień, oprócz czasu posiłków i zabiegów higienicznych. Jednak najczęściej stosuje się je na noc, najpierw codziennie, a po pewnym czasie coraz rzadziej, aż do zakończenia leczenia.

Istnieją także stale aparaty retencyjne (stałe retajnery). Maja one formę szyny (zazwyczaj cienkiego paska z kompozytu, lub cienkiego drutu) przyklejanej od wewnętrznej strony do zębów. Taki aparat jest całkowicie niewidoczny. Jest on bardzo wygodny, ponieważ pamiętać należy jedynie o dokładnym czyszczeniu zębów w miejscu jego przyklejenia. Czas jego stosowania jest znacznie dłuższy niż zdejmowanych aparatów retencyjnych – trwa minimum tyle samo ile leczenie aparatem stałym, a może przedłużyć się nawet do kilku lat.